Ανδρίτσα: τα σκληρά χρόνια της κατοχής

10 Δεκ | Σχόλια (0)

 

Του Παν. Βέμμου

Πέρασαν 70 χρόνια απ’ τα γεγονότα που συνέβησαν σ’ αυτό το χώρο. Η χρονική απόσταση μας δίνει σήμερα τη δυνατότητα να τα προσεγγίσουμε πια αποστασιοποιημένοι σε μεγάλο βαθμό από υποκειμενικές αντιλήψεις και ιδεοληψίες, απ’ τις πολιτικές σκοπιμότητες της εποχής εκείνης και της εμφύλιας διαμάχης που ακολούθησε. Έτσι, πιο αντικειμενικά μπορούμε να τα κρίνουμε. Ιδιαίτερα, τώρα που η εθνική, κοινωνική και οικονομική κρίση κορυφώνεται. Τώρα που η φτώχεια και η ανέχεια πλήττει όλο και περισσότερο τον ελληνικό λαό και η ανεξαρτησία  της χώρας υπονομεύεται. Τώρα, που η ναζιστική-φασιστική ιδεολογία, αντίληψη και πρακτική φουντώνει και τα σύννεφα του πολέμου σωρεύονται απειλητικά στη γειτονικά μας. Τώρα, όσο ποτέ άλλοτε, έχουμε ανάγκη την ιστορική μνήμη, να διδαχθούμε απ’ αυτή και μέσα από ουσιαστικό κοινωνικό διάλογο να προχωρήσουμε  σε μια ενωτική-αγωνιστική προσπάθεια για τη σωτηρία του τόπου.

Τα γεγονότα της δεκαετίας του 40 αναμφισβήτητα αποτελούν σταθμό στη νεώτερη ιστορία μας. Κοινωνικές και πολιτικές δυνάμεις έρχονται στο προσκήνιο και αποκτούν καθοριστικό ρόλο στην πορεία της χώρας. Η παλλαϊκή αντίσταση του ελληνικού λαού στη φασιστική επίθεση τον Οκτώβρη του ’40 και η νικηφόρα πορεία της διαμόρφωσε κλίμα ενθουσιασμού και ελπίδας. Την κατάσταση αυτή δεν μπόρεσαν να σβήσουν η κατάληψη της χώρας από τις ναζιστικές ορδές και οι δωσίλογες κυβερνήσεις που διόρισαν. Οι κυρίαρχες κοινωνικές και πολιτικές δυνάμεις της χώρας στη νέα κατάσταση, την κατοχή, που διαμορφώθηκε δεν μπόρεσαν να εκφράσουν τα αισθήματα του λαού για αντίσταση και να οργανώσουν την πάλη του για επιβίωση. Τα αισθήματα αυτά αντιλήφθηκαν το ΚΚΕ και δυνάμεις της Αριστεράς, μικρές έως ασήμαντες μέχρι τότε, και ανεξάρτητοι πολιτικά πατριώτες που προχώρησαν στη δημιουργία αντιστασιακών οργανώσεων.

Οι αντιστασιακές οργανώσεις, μικρές και μεγάλες, συνέβαλαν στην ανάπτυξη ενός πολύμορφου μαζικού αντιστασιακού κινήματος, απ’ τα πιο σημαντικά στην Ευρώπη, που πέτυχε την επιβίωση του λαού, απέτρεψε τον διαμελισμό της χώρας και συνέβαλε σημαντικά στον αντιφασιστικό αγώνα και στην απελευθέρωση της πατρίδας. Αυτό αποτελεί απάντηση σ’ όσους υποστηρίζουν ότι αν καθόμαστε ήσυχοι δεν θα είχαμε υποστεί τις βαριές υλικές συνέπειες μα προ πάντων τις ανθρώπινες θυσίες. Μια τέτοια αντίληψη έρχεται σε αντίθεση με την ιδιοσυγκρασία και την ταυτότητα του λαού μας.

Το ποιος θα κατείχε την εξουσία μετά την απελευθέρωση έγινε αντικείμενο διαμάχης ανάμεσα στις αντιστασιακές οργανώσεις και στις κυρίαρχες προκατοχικά πολεμικές δυνάμεις. Παρά τις προσπάθειες για συνεννόηση και συμβιβασμό, η σύγκρουση δεν απεφεύχθηκε. Κυρίαρχο ρόλο σ’ αυτό έπαιξε η γεωπολιτική θέση της χώρας και οι μεγάλες δυνάμεις παρά τις μεγαλόστομες διακηρύξεις για αυτοδιάθεση των λαών μετά τον πόλεμο. Οι συνέπειες αυτής της σύγκρουσης υπήρξαν ολέθριες για τον τόπο. Ιδιαίτερα στην Πελοπόννησο η επίδρασή τους φθάνει ως τις μέρες μας.

Θα σταθούμε ιδιαίτερα στα γεγονότα που συνέβησαν σ’ αυτό τον ιδιαίτερης στρατηγικής σημασίας χώρο της νοτιοδυτικής Αργολίδας με επίκεντρο της Ανδρίτσα, τότε που «όλα τα σκίαζε η φοβέρα και τα πλάκωνε η σκλαβιά» όπως μας λέει ο Διονύσιος Σολωμός.

Τελευταίες μέρες Απρίλη του ’41, το αγγλικό εκστρατευτικό σώμα διαλύεται στην Πελοπόννησο καταδιωκόμενο από τις μηχανοκίνητες ναζιστικές δυνάμεις, αναζητώντας καταφύγιο στη θάλασσα. Παρά τη ρητή γερμανική διαταγή ότι θα εκτελείται όποιος διευκολύνει την διαφυγή των άγγλων, στην Ανδρίτσα ο Αγγελής και Νίκος Βλάχος και ανεξάρτητα ο Σαράντος Σπυράκης και Βαγγέλης Βέμος για αρκετό διάστημα κρύβουν άγγλους αξιωματικούς που αναζητούν ξεκομμένους στρατιώτες και μαζεύουν πληροφορίες για τη δράση των δυνάμεων κατοχής. Αυτή είναι η πρώτη αντιστασιακή πράξη στο χώρο αυτό.

Τέλη 1941 ο εξόριστος κομμουνιστής Χρήστος Καραμπελιάς απ’ την Αχαγιά της Πάτρας, η μάννα του οποίου καταγόταν απ’ το χωριό Ντουμινά (Βάθεια σήμερα) του Καστριού, έρχεται σε επαφή με τον συγγενή του Σ. Σπυράκη και τον Β. Βέμο. Αρχές του 1942 συγκροτούν μαζί με τον Αγγελή Μίλη την  πρώτη αντιστασιακή οργάνωση του ΚΚΕ και συνδέονται με οργανώσεις που δημιουργούνται το ίδιο διάστημα στην Βόρεια Κυνουρία. Οι τρεις μαζί με τον Τρύφωνα Καραμήτρο απ’ τα Δολιανά σταθμάρχη και τον Αναστάσιο Λομβαρδιά καφετζή του σταθμού, συγκροτούν την ΕΑΜ-ική οργάνωση που συνδέεται με την αντίστοιχη οργάνωση των σιδηροδρομικών. Μέσω  αυτών γίνεται διακίνηση αντιστασιακού υλικού και προσώπων. Το δίκτυο αυτό παρά τη σύλληψη μιας γυναίκας στον Ισθμό σε έλεγχο των κατοχικών δυνάμεων αρχές του 1943 και την αναφορά της στον Β. Βέμο, συνεχίζει τη δράση μέχρι το τέλος της Κατοχής. Η δράση του δεν περιορίζεται μόνο στο αντιστασιακό κίνημα αλλά και στη διάσωση πολλών ελλήνων ανεξάρτητα από τη μεριά που βρέθηκαν στα δύσκολα εκείνα χρόνια. Ο Β. Βέμος αναγκάζεται να περάσει στην παρανομία και βγαίνει απ’ τους πρώτους αντάρτες στον Πάρνωνα.

Το κορυφαίο όμως γεγονός είναι η επίθεση 12-μελούς ομάδας του ΕΛΑΣ Μαντινείας την νύχτα της 30ης Νοεμβρίου 1943 στο σιδηροδρομικό σταθμό της Ανδρίτσας. Στην καλά οργανωμένη επιχείρηση βοήθησαν οι πληροφορίες της ΕΑΜ-ικής οργάνωσης και παρά το γεγονός ότι το βράδυ εκείνο άλλαζε η φρουρά και ήταν διπλάσια η γερμανική δύναμη, πέτυχε απόλυτα το στόχο της. Οι μεγάλες απώλειες των γερμανών (10 νεκροί και 4 βαριά τραυματίες των απεβίωσαν στο νοσοκομείο του Άργους) τους ανάγκασαν να εγκαταλείψουν το χώρο του σταθμού και να γίνεται έτσι απρόσκοπτα η επικοινωνία ανάμεσα στους ορεινούς όγκους Πάρνωνα και Αρτεμησίου. Δύο, όμως απ’ τους πρωτεργάτες αυτής της επιχείρησης έπεσαν στο πεδίο της μάχης. Ο Φρίξος Ανδριανόπουλος από το Πικέρνι Μαντινείας, επικεφαλής της ομάδας σκοτώθηκε από ριπή πολυβόλου όταν όρμησε να καταλάβει το πολυβολείο δυτικά του σταθμού  και ο Κώστας Βρύνιος (Οδυσσέας) από τα Πηγαδάκια που με το αυτόματο μπήκε στο κτήριο του σταθμού και εξουδετέρωσε τη φρουρά. Φορτωμένος με όπλα λάφυρα τον επεσήμαναν στην αναδίπλωση οι γερμανοί και τον σκότωσαν νότια του σταθμού.

Η αντίδραση της Ανωτάτης Γερμανικής Διοίκησης Πελ/σου της 117 μεραρχίας καταδρομών, όπως την παρουσιάζει ο Χ. Μάγερ στο βιβλίο του «απ’ τη Βιέννη στα Καλάβρυτα» ήταν άμεση: να γίνει εκτέλεση 100 Ελλήνων από τα γύρω χωριά. Μετά από αντίδραση της τοπικής γερμανικής διοίκησης και το γεγονός ότι αναγνωρίσθηκαν οι δύο νεκροί αντάρτες που δεν ήταν απ’ τα γειτονικά χωριά, υπήρξε αλλαγή της απόφασης για εκτέλεση 50 ομήρων απ’ τις φυλακές της Τρίπολης. Να σημειώσουμε εδώ ότι η σύλληψη των ομήρων δεν ήταν έργο μόνο των γερμανών αλλά και των «Ελλήνων εθνικιστών» συνεργατών τους που κατέδιδαν και συμμετείχαν στις συλλήψεις.

Στις 5 Δεκεμβρίου με τραίνο φθάνουν 46 όμηροι από την Τρίπολη από την περιοχή των Μύλων συλλαμβάνονται τυχαία άλλοι 4 και συμπληρώνεται ο αριθμός. Οδηγούνται στην αγχόνη, για τρεις σπάει το σχοινί και εκτελούνται με πολυβολισμό μπροστά στο λιβάδι, βόρεια του σταθμού. Όπως αναφέρει ο Χ. Μάγερ στο βιβλίο που προαναφέραμε, κανείς από τους υπεύθυνους αυτού του εγκλήματος πολέμου δεν λογοδότησε στη δικαιοσύνη, παρά το γεγονός ότι το 1957 η Εισαγγελία του Μπόχουμ ξεκίνησε προκαταρκτική διαδικασία μετά από ένορκες καταθέσεις του 1946 των σταθμαρχών Καραμήτρου της Ανδρίτσας, Γιαννόπουλου Άργους και του γαιοκτήμονα Κουβαρά από τους Μύλους και τελικά τέθηκε η υπόθεση στο αρχείο. Αυτό βέβαια δεν ήταν τυχαίο γεγονός. Με την έναρξη του Ψυχρού Πολέμου οι δυτικοί σύμμαχοι εγκατέλειψαν τις προσπάθειες αποναζιστικοποίησης όπως αναφέρει ο Tony Judt στο βιβλίο του «Η Ευρώπη μετά τον πόλεμο» έκδοση της «Καθημερινής», τα πρώην μέλη του εθνικοσοσιαλιστικού κόμματος, που είχε κηρυχτεί «εγκληματική οργάνωση» επανήλθαν ή παρέμειναν στις θέσεις τους. Έτσι, το 94% των εισαγγελέων και δικαστών στη Βαυαρία το 1951 ήταν πρώην μέλη των ναζί. Παρόμοια κατάσταση υπήρχε σε όλη την τότε Δ. Γερμανία. Κατόπιν αυτών κατανοούμε γιατί ο Μέρτεν ο δήμιος των Εβραίων στη Θεσ/κη που καταδικάσθηκε στην Ελλάδα και εκδόθηκε στη Δ. Γερμανία αφέθηκε εκεί ελεύθερος και γιατί ο φάκελλος «Ανδρίτσα» τέθηκε στο αρχείο.

Όμως, τα γεγονότα στην Ανδρίτσα δεν τελειώνουν εδώ. Στις 23 Μαρτίου 1944 ένας λόχος του 6ου συντάγματος του ΕΛΑΣ (Αργολιδοκορινθίας) με επικεφαλή τον Στέφανο Άρχο από την Κερασιά Μαντινείας, ανατινάσσει την σιδηροδρομική γέφυρα 3 χιλιόμετρα ανατολικά του σταθμού. Το σαμποτάζ αυτό ήταν στα πλαίσια συμμαχικής δράσης για αποπροσανατολισμό των γερμανικών δυνάμεων ότι η επόμενη απόβαση των συμμάχων θα ήταν στην Ελλάδα.

Τον Μάιο του 1944 «Ταγματασφαλίτες» που συνόδευαν τραίνο πολυβόλησαν κατοίκους της Ανδρίτσας  που απομακρύνονταν από το σταθμό. Από τους πυροβολισμούς σκοτώνεται ο Αγγελής Μίλης μέλος της πρώτης αντιστασιακής οργάνωσης.

Τέλος, στις 16 Μαΐου 1944, στο «Νταούλι» 3-4 χιλιόμετρα βόρεια του σταθμού της Ανδρίτσας  στα όρια της κοινότητας Αχλαδοκάμπου και πάνω στο εθνικό δρόμο Τρίπολης -Άργους λόχος του 6ου συντάγματος με επικεφαλής τους Τάσο  Τούτουνα από την Τρίπολη και Στέφανο Άρχο (Το 11ο σύνταγμα Αρκαδίας είχε ενσωματωθεί για ένα διάστημα στο 6ο) σε ενέδρα κτύπησε γερμανική φάλαγγα αυτοκινήτων. Κατά τους αντάρτες σκοτώθηκαν 100-120 γερμανοί. Στα αρχεία της Βέρμαχτ, όπως αναφέρει ο Μάγερ ήταν 25 νεκροί, 25 τραυματίες και 6 αγνοούμενοι, αναφέρει δε 40 αντάρτες νεκρούς! Σ’ έρευνα μου, η μαρτυρία του επιζώντος Ιωάννη Μπούτσα (Χριστόγιαννη) από το Στόλο Κυνουρίας που είχε πάρει μέρος στη μάχη ανέφερε τρεις νεκρούς αντάρτες. Επισημαίνω το γεγονός αυτό για τις διαφορετικές προσεγγίσεις στα ίδια γεγονότα. Να τονίσω ακόμα ότι ενώ γνωρίζουμε από ελληνικής πλευράς στην μάχη του σιδηροδρομικού σταθμού έλαβαν μέρος 12 αντάρτες, στ’ αρχεία της Βέρμαχτ αναφέρονται 80-100. Η πρόσβαση των Ελλήνων ιστορικών στα γερμανικά αρχεία, που δεν επιτρέπεται, και η διασταύρωσή τους με τις ελληνικές μαρτυρίες, όχι μόνο για στοιχεία σε μάχες και συμπλοκές αλλά και τον ρόλο ατόμων και οργανώσεων είναι αναγκαία, αν θέλουμε να γνωρίσουμε την πραγματική ιστορία αυτής της ταραγμένης αλλά τόσο σημαντικής περιόδου.

Σήμερα, στην σκληρή και δύσκολη κατάσταση που περνάμε απαιτούνται ρηξικέλευθες δράσεις, καινοτόμες ιδέες, τολμηρή ανασυγκρότηση της συλλογικής δράσης. Πάνω στα νέα αμείλικτα δεδομένα της τοπικής δυστυχίας και της διεθνούς ανακατάταξης απαιτούνται σκληρές αλήθειες και ανάληψη ευθύνης ενός εκάστου και όλων μαζί.

 

Ανδρίτσα Δεκέμβριος 2013

Ενημέρωση για όλες τις ειδήσεις και την επικαιρότητα στην Λακωνία και την Ελλάδα με ένα
                                              στη σελίδα του lakoniapress.gr στο facebook.

Μοιραστείτε αυτό το άρθρο:


Σχολιάστε μέσω Facebook

Σχετικά Άρθρα:

  1. Σκληρά και οδυνηρά χρόνια αναμένουν την Ευρωζώνη, προειδοποιεί η Μέρκελ Τις εκτιμήσεις που διατυπώνονται από κοινοτικά χείλη ότι «τα χειρότερα...
  2. Και φόρος κατοχής γεωργικής γης; Σύμφωνα με  δημοσιεύματα του τύπου για το νέο φορολογικό σύστημα...
  3. Επείγουσα ανακοίνωση που αφορά κατόχους κυνηγετικών όπλων με ληγμένες άδειες κατοχής ΕΠΑΝΑΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗΤο αρχηγείο της Ελληνικής αστυνομίας διαπίστωσε και απέστειλε στην υπηρεσία...
  4. Επείγουσα ανακοίνωση που αφορά κατόχους κυνηγετικών όπλων με ληγμένες άδειες κατοχής 4η ΕΠΑΝΑΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ - ΥΠΕΝΘΥΜΙΣΗ Το αρχηγείο της Ελληνικής αστυνομίας διαπίστωσε...
  5. Αστυνομικό τμήμα Φιλιατρών: Επείγουσα ανακοίνωση που αφορά κατόχους κυνηγετικών όπλων με ληγμένες άδειες κατοχής 5η ΕΠΑΝΑΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ - ΥΠΕΝΘΥΜΙΣΗ Το αρχηγείο της Ελληνικής αστυνομίας διαπίστωσε...

Κατηγορία: Άρθρα, Αρχική Σελίδα, Ειδήσεις

Σχολιάστε μέσω Facebook


Σχολιάστε μέσω της σελίδας μας


Κάντε ένα Σχόλιο




*